Krooneend

Met zijn vosrode kop met licht opstaande veren en knalrode snavel is het mannetje Krooneend een opvallende verschijning. Borst en buik zijn zwart en de flanken wit. Het vrouwtje heeft een verenkleed van verschillende tinten bruin met een lichte wang en hals. De snavel van het vrouwtje is voorzien van een rood-roze vlek op de punt. In vlucht zijn brede witte vleugelstrepen aan de bovenkant van de vleugel zichtbaar. Na de zomer verliest het mannetje dit fraaie kleed en dan lijkt hij op het vrouwtje.

Het voedsel van de Krooneend bestaat uit waterplanten en dan vooral uit kranswieren die grondelend maar ook duikend gevonden worden. Aanwezigheid van Krooneenden weerspiegelt bijna de beschikbaarheid van kranswieren.

De Krooneend is van origine een broedvogel van Aziatische steppemeren. Verdroging van veel van deze meren leidde tot een trek naar het westen, waarbij ons land rond 1940 werd bereikt. Vooral de Utrechts/Hollandse veenplassen en wat later de Randmeren waren bij de soort in trek. De Nederlandse Krooneenden horen bij de relatief kleine fly-way in Midden- en Zuidwest-Europa.

Vooral na 2000 breidden ze hun areaal verder uit. In toenemende mate zijn nu de Vechtplassen, Noordelijke IJsselmeer en Randmeren van belang, alsmede enkele plassen in vooral West-Nederland waaronder in Meijendel. Verbetering van de waterkwaliteit en grootschalig herstel van waterplantvegetaties zijn debet aan deze ontwikkelingen.

Krooneenden geven de voorkeur aan gebieden met een rijke waterplantenvegetatie -kranswieren!- in niet te diep water met veilige broedplekken op eilandjes en/of in moerassige randen. Het nest maken ze op een goed verborgen plek in het riet of onder een struik bij het water. Het vrouwtje broedt de eieren (8-10) alleen uit, het mannetje verlaat het vrouwtje voordat de eieren uitkomen.

Overigens zijn Krooneenden jaarrond in ons land aanwezig. Na de rui worden ze in grote groepen aangetroffen op de Gouwzee en het Veluwemeer/Wolderwijd. Ook Meijendel/Berkheide, het Drontermeer en de ondieptes voor de Makkumer Noordwaard zijn dan in trek. Ze worden buiten de broedtijd ook gezien in de broedgebieden, tenzij deze tijdens strenge vorst dichtvriezen.

---

Aanvullende informatie

Na het bereiken van Nederland zat een echte groei in de broedpopulatie er niet in. Lange tijd schommelde het aantal broedparen tussen de 30 en de 65. In de loop van de jaren zeventig begon het broedbestand zelfs weer te krimpen en eind jaren tachtig waren hooguit nog 15 paren in Nederland over. Na een dieptepunt begin jaren '90 is sprake van een opleving: het bestand wordt anno 2005 geschat op 120 tot 170 paren. Onder een sterke impuls van verbeterde waterkwaliteit loopt dat op tot 440 - 520 paren in 2017. De Vinkeveense Plassen, Randmeren en Botshol vormen het favoriete broedgebied. Daar zijn na 2000 Meijendel, Markiezaat en de Friese IJsselmeerkust bij gekomen (bron: zie vogel.asp r398).

In Meijendel kon in 2005, na incidentele broedgevallen in de jaren '80 en rond de eeuwwisseling, voor de eerste keer met zekerheid de Krooneend aan de lijst met broedvogels worden toegevoegd: op 27 mei werd een vrouwtje met 10 donsjongen gezien en op 31 mei werd dat stel wederom waargenomen. Ook in 2006 is succesvol broeden met zekerheid vastgesteld. De spectaculaire groei in 2007 is waarschijnlijk het gevolg van het zeer voorgezuiverde en daardoor heldere water, daarin krijgen kranswieren de kans; in menige plas kun je die op de bodem zien liggen. Die groei vlakt na na een piek in 2011 eerst iets af, maar gaat de laatste jaren geleidelijk verder.

In het zuidoosten van Europa vormt de jacht een gevaar voor de Krooneend. Ook het verlies aan binnenlandse wetlands of de verandering van de waterkwaliteit, kan een negatief effect hebben op de populatie. Een te grote aanvoer van voedingsstoffen - eutrofiëring - zal leiden tot vertroebeling van het water en daardoor het verdwijnen van veel waterplanten, het voedsel van de Krooneend. Vogelbescherming maakt zich sterk voor verbetering van de waterkwaliteit en de natuurkwaliteit in Nederlandse wetlands en in de delta. Daar profiteert een soort als de Krooneend van (bron: Vogelbescherming Nederland ).