Havik

Haviken zijn echte bosbewoners die het open veld mijden. Bij de jacht moeten ze het vooral hebben van de verrassingsaanval. Op zoek naar prooien is de vleugelslag langzaam en bedachtzaam. Maar het zijn buitengewoon goede vliegers die tijdens de achtervolging hun ongelooflijke wendbaarheid laten zien. Een prooi is meestal op slag dood als de Havik met zijn machtige klauwen toeslaat.

Vanwege hun voorliefde voor fazanten, patrijzen, hazen en konijnen hebben ze lange tijd aan zware vervolging blootgestaan. Door beschermingsmaatregelen nam het aantal Haviken na de Tweede Wereldoorlog aanvankelijk toe, maar rond het begin van de jaren zestig waren er nog maar zo'n 15 à 20 paren. Belangrijkste oorzaken voor deze teloorgang: vermindering van geschikt biotoop, landbouwgif en clandestien afschot. Nu deze oorzaken grotendeels zijn weggenomen neemt het aantal Haviken in Nederland en ook in de duinen weer toe (zie tweede katern).

Haviken bouwen het robuuste nest zelf, hoog in een stevige boom. Soms wordt een oude horst gebruikt die dan een opknapbeurt krijgt. Het vrouwtje broedt de 2 à 5 eieren vrijwel alleen uit. Daarna voedt zij de donsjongen met de stukjes vlees die de vader aansleept. Later jagen beide ouders om in de voedselbehoefte van de jongen te voorzien.

Rond 1970 was de soort een zeldzame broedvogel, met hooguit 100 broedparen uitsluitend op de hoge zandgronden. De stand was toen op een dieptepunt, vooral een gevolg van pesticidengebruik in de landbouw (indirecte vergiftiging via voedsel). Het verbod op de schadelijke bestrijdingsmiddelen werd gevolgd door populatieherstel, dat ook werd bevorderd door toegenomen ouderdom van het Nederlandse bos en een afgenomen vervolging.

Sinds ongeveer 1995 nemen aantallen en verspreiding in West- en Noord-Nederland nog toe. Op de hoge zandgronden, daarentegen, nemen ze af. Haviken kampen daar al jarenlang met slechte broedresultaten, mogelijk als gevolg van voedselproblemen en lokaal ook opnieuw opgelaaide vervolging (bron: zie vogel.asp r398).

De Havik broedt sinds 1993 in Meijendel en kent sinds 1996 meer dan één territorium. Met de komst van de Havik is het aantal Houtduif en Ekster territoria sterk terug gelopen. Ook wordt er een verband gelegd met de neergang van het aantal Groene Spechten en de komst van de Havik.