Blauwe Kiekendief

Blauwe Kiekendieven leven in open, vochtige gebieden op de taiga, bij moerassen en venen, ook in duinen en op heide. Net als andere Kiekendieven zijn ze in de vlucht vrij goed te herkennen aan de lange vleugels en staart, de bedaarde vleugelslagen en de duidelijke V-stand van de vleugels tijdens de glijmomenten.

Mannetjes zijn van boven licht blauwgrijs gekleurd met zwarte vleugelpunten, de onderzijde is vooral wit-grijs. Ook valt de witte stuit op die in de vlucht een duidelijk onderscheid vormt met de Bruine Kiekendief. Vrouwtjes zijn bruin en hebben enkele donkere banden over de staart en ondervleugels.

Jagen doen Blauwe Kiekendieven als een typische Kiekendief: laag vliegend en zwevend boven duinvalleien, kwelders, graslanden, akkers en dergelijke. Ze jagen op kleine zoogdieren (woelmuizen en jonge konijnen) en op (tot middelgrote) vogels of hun jongen.

Het grootste deel van de populatie in Europa broedt in Noord-Spanje, Frankrijk, Finland en Zweden. Dit zijn deels stand- en deels trekvogels. Het broedareeaal gaat verder van Oost-Europa door centraal Azië oostwaarts naar Stille Oceaan/de Zee van Okhotsk. Deze vogels overwinteren grotendeels zuidelijk, in landen als Afghanistan en Zuid-China, Korea en Japan. De overwinteringsgebieden van de Fenno-Scandinavische en Russische broedvogels liggen in Europa en Noord-Afrika. De meeste Nederlandse Blauwe Kiekendieven broeden op de Waddeneilanden, in het bijzonder op Texel. Op het vasteland nestelt deze soort alleen in de Oostvaardersplassen, recent echter ook op akkers in Groningen (2017).

Ze bouwen een nest op de grond in heidevenen of graanvelden of in duinen met struweel. Het wordt gemaakt van takken en bekleed met gras en bladeren. Er komen 4-8 eieren die het vrouwtje uitbroedt, terwijl het mannetje voor haar zorgt. Samen voeren ze de jongen.

De broedvogels van het Waddengebied lijken tegenwoordig merendeels in de eigen regio of zuidelijk tot in Zeeland en Limburg te overwinteren. Enkele honderden noordelijke vogels overwinteren verspreid over het land. Ze gebruiken gezamenlijke slaapplaatsen in hoogveen- en heidegebieden, moerassen en boerenland waar tot enkele tientallen vogels bijeenkomen. Streng winterweer in ons land en ten noordoosten daarvan zorgt vaak voor enige toestroom van Blauwe Kiekendieven. Het aandeel volwassen mannetjes varieert per winter en per regio, maar is in het oosten van het land doorgaans hoger dan in het westen.

De doortrek vindt in het voorjaar plaats tussen eind februari en half mei, zonder duidelijke piek. De najaarstrek speelt zich grotendeels in oktober en begin november af. Tot diep in de winter kunnen verplaatsingen optreden (bron: Sovon ).

De Blauwe Kiekendief was lang een zeldzame broedvogel van hoogveengebieder, waar hij rond 1960 uitstierf. Vanaf 1940 vestigde hij zich echter op de Waddeneilanden, waar de aantallen sterk toenamen. Na een landelijke piek van zo'n 130 paren rond 1995 namen de aantallen scherp af tot enkele tientallen. De broedpopulatie is (letterlijk!) gedecimeerd to 10-13 paren in 2016. De afname wordt waarschijnlijk veroorzaakt door toegenomen sterfte onder jonge vogels na het broedseizoen. Voedselproblemen, zowel in natuurgebieden als boerenland, spelen een hoofdrol.

Afname is troef in grote delen van West-Europa, waaronder ook de Duitse Waddeneilanden (bron: Sovon.

De Blauwe Kiekendief is sinds 2000 in heel Europa afgenomen, vooral in Rusland, het belangrijkste land voor de soort. In Nederland zijn nog slechts enkele tientallen broedparen over. Deze kiek wordt bedreigd door intensivering van landbouw, bebossing van open land en verdwijnen van moerassen en hoogvenen. De Blauwe Kiekendief wordt ook vervolgd op veel plaatsen (bijv. Grouse Moors in Groot-Brittanië).

De Blauwe Kiekendief is één van de soorten van het Actieplan Bedreigde Vogels van Vogelbescherming. Samen met Werkgroep Grauwe Kiekendief heeft Vogelbescherming muizen- en vogelrijke akkers ingericht, vooral in het Waddengebied. (bron: Vogelbescherming Nederland.)