Gele Kwikstaart

De Gele Kwikstaart is een zomergast die overwintert in Westelijk Afrika. Hij doet met zijn olijfgroene rug en fel gele buik zijn naam zeker eer aan. De blauwgrijze kop met brede witte wenkbrauwstreep is wat deze Gele Kwikstaart 'de onze' maakt want er zijn nogal wat ondersoorten van 'Motacilla flava' die vooral verschillen in de koptekening; vogeltaxonomen onderscheiden wel tien verschillende ondersoorten. Van de Engelse gele kwikstaart (M. flavissima) is de status onduidelijk. Sommigen onderscheiden deze als een aparte soort, anderen classificeren eveneens als ondersoort.

Gele kwikstaarten hebben een voorkeur voor open landbouwgebieden met een dichte vegetatie to 50 cm hoog. Tijdens het lopen wippen ze de staart regelmatig met felle schokkende bewegingen op en neer, het typische 'kwikken' van deze familie.

Het zijn insecteneters. Vaak zijn ze te zien tussen grazend vee, ze pikken dan de insecten op die door de grote dieren worden opgejaagd. Soms zie je ze ook op een omheining van weide of akker zitten. De vlucht is meestal laag boven de grond en wordt gekenmerkt door golvende bewegingen.

Het nest wordt door het wijfje in een kuiltje gebouwd van gras, stengels en wortels, bekleed met haar. Het is uitermate goed verborgen in hoge vegetatie. Er worden 5-6 eieren in gelegd die het vrouwtje uitbroedt. Beide ouders brengen de jongen groot.

De Gele Kwikstaart is tegenwoordig vooral akkervogel en grotendeels verdwenen uit de graslanden, voorheen de favoriete broedbiotoop. De landelijke aantallen vertonen opmerkelijke schommelingen die deels te maken hebben met de neerslaghoeveelheden in de Sahel, het overwinteringsgebied. Op de langere termijn is onduidelijk in hoeverre de sterke afname in graslanden is gecompenseerd door toename op bouwland (bron: zie vogel.asp r398).

Hoewel de aantallen fluctueren, is de Nederlandse populatie grosso modo afgenomen, sinds de jaren zestig tussen de 50% en 75%. Op grasland is de achteruitgang tot zo'n 90% harder gegaan dan op bouwland. Het aantal broedparen is 40.000-50.000 (in 1998-2000) (bron: Vogelbescherming Nederland ).

Gele Kwikstaart en ondersoorten

In Europa zijn diverse, regionaal bepaalde, ondersoorten met elk een eigen koppatroon. Deze vormen worden door sommige auteurs ook als aparte soort beschouwd, maar ze staan als 10 ondersoorten op de IOC World Bird List. Zo ook de Engelse Kwikstaart, die in Nederland als aparte soort wordt beschouwd. Mannetjes van alle (onder)soorten en vormen zijn in het voorjaar goed te onderscheiden. In overlappende verspreidingsgebied komen vaak hybriden voor.

In de nieuwsbrief van VBNL van mei 2017 staat een artikel over de verschillen tussen diverse geelgekleurde kwikstaarten.
Dit overzicht is overgenomen uit de ANWB Vogelgids van Europa.

Dat Gele Kwikstaarten tegenwoordig graslanden links laten liggen komt vooral door intensief grondgebruik, peilverlaging, gebruik van kunstmest en onkruidbestrijdingsmiddelen. Graslanden zijn veel minder kruidenrijk en minder gevarieerd van structuur geworden, wat waarschijnlijk een groot effect heeft op het voedselaanbod. Bovendien wordt steeds vroeger gemaaid; een ramp voor vogelsoorten die in mei broeden, zoals de Gele Kwikstaart.

Het talrijkst zijn Gele Kwikken nog op bouwland, waar ze broeden in diverse gewassen. Vroeg in het seizoen is wintertarwe favoriet, volgende broedsels vinden meer plaats in breedbladige gewassen, zoals aardappelen. Ook bloembollen en wintergerst zijn populair, net als braakliggende gronden.

Droogte in de Sahel - overwinteringsgebied van de Gele Kwikstaart - pakt negatief uit voor deze vogel, die dan niet voldoende kan opvetten voor zijn reis naar het noorden (bron: Vogelbescherming Nederland ).