Waterrietzanger

De Waterrietzanger is de meest bedreigde zangvogel van Europa. Een eeuw geleden was deze soort nog een broedvogel op Nederlandse bodem, tegenwoordig wordt de soort alleen nog sporadisch als trekvogel in ons land waargenomen. Waterrietzangers lijken heel sterk op de in ons land veel algemenere Rietzanger, het belangrijkste onderscheid is de lichte middenkruin en de zwaar gestreepte rug. Het is daarmee een opvallende vogel, die zich echter lastig laat zien omdat hij zich doorgaans laag in de begroeiing ophoudt.

De banen op de rug zijn goed zichtbaar. Klik foto voor vergroting.Foto: S. Seyfert [CC BY-SA 3.0]

Waterrietzangers hebben een voorkeur voor extensief beheerde, natte zegge- en grasvegetatie en zijn speciaal aangepast aan het leven tussen (zegge)stengels. Zo hebben ze een extra lange middenteen waarmee ze meerdere stengels in één keer kunnen grijpen. De Waterrietzanger is daarmee een echte habitatspecialist, waarvan de sterke teruggang samenhangt met de afname van geschikte moerasgebieden. De belangrijkste broedgebieden liggen nu in Wit-Rusland, Polen, Oekraïne, Hongarije, Litouwen, Rusland en het uiterste oosten van Duitsland nabij de Poolse grens; het grootste deel van de populatie zit in de eerste drie landen.

Trekroute via Nederland. In de nazomer vertrekken Waterrietzangers naar de warme streken van Senegal en Mali. De doortrekpiek is vroeg, namelijk begin augustus, een enkele keer tot in september. Dan is het mogelijk om een exemplaar in een moerasgebied in ons land tegen te komen. Vrijwel alle Waterrietzangers die in het najaar in ons land worden waargenomen zijn juveniele vogels. Deze zijn van volwassen vogels te onderscheiden door hun meer gele grondkleur en ongestreepte (in plaats van fijn gestreepte) borst en flanken. Gemiddeld worden er hooguit enkele tientallen per najaar waargenomen. Ze vliegen via België, Frankrijk en Spanje naar het zuiden. Dat ze daarbij ook zeer incidenteel ons land aandoen moge blijken uit de vijf Waterrietzangers die in de periode 2000-2016 op het Vogelringstation Meijendel zijn geringd.

Broedsucces Waterrietzanger

In Nederland werd de Waterrietzanger tot 1941 nog als broedvogel vastgesteld, met name in Noordwest-Overijssel en Friesland, maar is nu uit Nederland verdwenen. De Europese populatie wordt (anno 2010) geschat op zo’n 14.000 zingende mannetjes. Het verdwijnen van zeggemoerassen en traditionele landbouwmethoden, alsmede veranderingen in de waterhuishouding leidden in de afgelopen eeuw tot een enorme afname. In de kerngebieden nam het oppervlakte geschikt moeras in de periode 1970-2000 af met maar liefst 80-90%. Het is aannemelijk dat de populatie Waterrietzangers een vergelijkbare achteruitgang heeft laten zien.

Bron: bericht Sovon 2010. Lees het hele bericht op de betreffende nieuwspagina van deze site.

De Waterrietzanger is internationaal beschermd en geclassificeerd als 'Kwetsbaar' vanwege het afnemende broedareaal van zeggemoerassen (zowel in oppervlakte als door successie), het verdwijnen van traditionele landbouwmethoden en veranderingen in de waterhuishouding. De soort heeft nog maar een relatief klein broedareaal over en komt alleen nog verspreid voor in Polen (Biebrza), Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne, en wordt hier uitvoerig beschermd dankzij internationale afspraken (bron: Vogelbescherming Nederland ). De kans op hervestiging als broedvogel is niet groot, gezien de afnames aan de westrand van het verspreidingsgebied. Dit reikt westwaarts tot in het uiterste noordoosten van Duitsland langs de grens met Polen (bron: Sovon).

De Waterrietzanger is ook wereldwijd sterk bedreigd. In ons land is het de meest bedreigde BSP-soort. In 2021 wijdt Sovon een kort bericht aan deze soort met een verwijzing naaar Limosa 93 (2020). Het artikel in Limosa 93-3 vind je hier (om het te downloaden moet even een email adres worden opgegeven).

Succes? Volgens BirdLife International lijkt het na een telling in 2012 iets beter te gaan met deze soort dankzij de verschillende genomen maatregelen. Het aantal Poolse Waterrietzangers wordt zelfs 'stabiel' genoemd. Lees hier over de steun van de Europese Commissie.