Kwak

De Kwak is een kleine, gedrongen reiger met vrij korte poten (58-65 cm). Zijn postuur lijkt op de Roerdomp, ook in het vliegbeeld. Een volwassen exemplaar heeft een zwarte rug, grijze onderdelen en zwarte kruin met in de broedtijd 2-3 lange witte veren, van het achterhoofd afhangend tot op rug. Hij heeft een opvallend rood oog en een forse zwarte snavel, de poten zijn geelachtig (in het broedseizoen roze). Jonge vogels hebben een gelige snavel. Van de roep van deze vogel kan met geringe verbeelding zijn eigen naam worden gemaakt.

Een Kwak vliegt met sterk ingetrokken nek en zonder (ver) uitstekende poten en geeft zo een gedrongen verschijning. Hij leidt een heimelijk leven en blijft overdag in dichte dekking. Een Kwak is voornamelijk in de schemering en 's nachts actief, getuige ook de Engelse en Duitse naam van deze soort. Alleen als er jongen zijn moet er ook overdag gejaagd worden. Hij is wat betreft voedsel een opportunist en eet onder andere vissen, kikkers, salamanders, spinnen en kreeftachtigen en veel meer, als het maar in de buurt van water voorkomt en de juiste maat heeft. De jacht is typisch reigerachtig, zowel wadend als stilstaand met harpoenachtige uitvallen.

De Kwak is een koloniebroeder van uitgestrekte moerasgebieden. Het nest komt in de top van een boom, de man voert de bouwmaterialen aan, de vrouw bouwt het nest.

Nederland ligt aan de noordgrens van het verspreidingsgebied en eeuwen lang heeft deze reigersoort volop in de Nederlandse moerassen gebroed. Maar omdat een Kwak heel vroeger als lekkernij gold werden ze zwaar bejaagd. Door het verdwijnen van grote aaneengesloten moerasgebieden is de soort eind 19e eeuw uit Nederland verdwenen. In 1946 werden er weer enkele Kwakken broedend in de Biesbosch aangetroffen. Maar door afsluiting van de zeegaten is dat gebied zodanig veranderd dat de Kwak als broedvogel nagenoeg uit Nederland verdwenen. Het is een zeer zeldzame broedvogel.

De Europese Kwakken zijn trekvogels die zuid van de Sahara overwinteren. In maart - mei keren de vogels terug en kunnen dan noordelijker doorschieten. Het patroon wordt vertroebeld door Kwakken die het hele jaar door vrij rondvliegen in en om dierentuinen.

Rond 1880 verdween de laatste van de grote kolonies Kwakken die ons land ooit rijk was. De verdwijning was een gevolg van grootschalig eierrapen en drooglegging van moerassen. Sindsdien waren er alleen in de Biesbosch en de Peel tijdelijke kolonies van enkele tientallen paren. Rond 1990 waren deze verdwenen, maar begonnen wel losgelaten of ontsnapte vogels her en der in ons land te broeden.

De Broedpopulatie telde in 2016 zo'n 30-40 paren (bron: Sovon ). Het zijn vooral nazaten van losgelaten of uit collecties ontsnapte Kwakken, voorbeelden zijn Artis, Avifauna en Blijdorp. [Lees een artikel hierover in Sovon-nieuws van maart 2022 "Kwakken: van dierentuin tot verre trektocht" gebruik deze link.] Kwakken van mogelijk wilde herkomst nestelen af en toe in ons land, vooral in het rivierengebied en de Biesbosch.

Het verdwijnen van de Kwak uit Nederland in de 19e eeuw hangt samen met vervolging (jacht, eierrapen) en de toegenomen druk op de moerasgebieden waar de soort leefde. Hierdoor nam de waterkwaliteit sterk af, en de verstoring van deze gebieden door menselijke activiteiten toe. Stelselmatige ontginning van leefgebieden was meer dan waar de Kwak tegen opgewassen bleek.

Op diverse plekken broeden intussen weer in totaal enige tientallen paren. Dat zijn vaak nakomelingen van losgelaten of ontsnapte vogels. Mede omdat het om een kleine populatie gaat staat de Kwak op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels als 'ernstig bedreigd' (bron: Vogelbescherming Nederland ).