Roerdomp

De Roerdomp is een vrij grote reigersoort. Door de relatief korte en dikke nek is hij veel compacter van gestalte dan familieleden als de Grote Zilver- of Blauwe Reiger. De losse keelveren en het geel-bruin gestreepte kleed zijn niet alleen opvallende kenmerken maar tevens zeer functioneel. Dit is namenlijk een schuwe vogel die zich meestal in een rietkraag ophoudt en zelden vliegend wordt gezien. Bij onraad neemt hij meestal de 'paalhouding' aan, waarbij hals en kop verticaal worden uitgestrekt en waardoor deze vogel, dankzij dat gestreepte verenpak, wegvalt tussen de rietstengels. Verder vallen de groengele poten en de zwarte kruin op; met de lange groene tenen klautert hij behendig door het riet.

De Roerdomp is een zeldzame jaarvogel. Vele jaren geleden moeten er duizenden broedparen zijn geweest, maar met name door het verdwijnen van rietvelden is het aantal dermate drastisch gedaald dat deze vogel op de Rode Lijst staat. Van de 500-700 paren in de jaren zeventig zijn er anno 2008 nog slechts 250-300 over. De belangrijkste broedplaatsten liggen in de Oostvaardersplassen, Overijssel (Weeribben en Wieden), Friesland (Lauwersmeer, De Alde Feanen) en de veengebieden van Noord-Holland. Zoals in onderstaande grafiek is te zien, wordt de Roerdomp incidenteel in Meijendel broedend aangetroffen. Door de ontwikkeling van nieuwe rietmoerassen zoals in Groningen zijn nieuwe leefgebieden ontstaan.

In de paartijd laat het mannetje een ver dragende en resonerende 'whoemp' horen. Dit dreunende geluid houdt het midden tussen een brullende stier (= betekenis van Botaurus) en een misthoorn. Hij maakt in een oud rietveld de basis van enkele nesten waar zij er eentje van kiest om af te bouwen met rietstengels en biezen. Er komen 4-5 eieren in te liggen die zij in d'r eentje uitbroedt. Het vrouwtje verzorgt ook de jongen.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit vis maar ook kikkers, amfibieën, kleine zoogdieren (muizen en mollen) en soms jonge vogels staan op het menu. Door deze voorkeur zijn strenge winters funest voor Roerdompen. Als het water bevriest trekken ze vaak naar zuidelijker streken op zoek naar open wateren. Maar dan vallen er ook nogal eens slachtoffers.

Net als de IJsvogel profiteert de Roerdomp daarentegen van zachte winters. Het effect van een veranderend klimaat is echter niet alleen maar positief: door de hogere temperaturen in het voorjaar zal de verdamping toenemen en zullen moerasachtige gebieden sneller opdrogen. In de Oostvaardersplassen namen Roerdompen en andere reigersoorten sterk in aantal toe na verhoging van het waterpeil, waardoor de voedselsituatie verbeterde. Ook de beheerder van Meijendel heeft mogelijkheden om overmatige verdamping te compenseren, zodat in principe een voor deze vogel gunstig leeftklimaat kan worden gehandhaafd.

Landelijke aantallen namen sinds 1975 fors af, vooral door verdroging en verbossing van moerassen. Sinds 1990 herstelt de Roerdomp wat, deels door de aanleg van nieuwe natte natuur. Jaarlijkse schommelingen hangen samen met het winterweer (sterfte bij strenge vorst) en de neerslaghoeveelheden in winter en voorjaar (bij lage waterstand slechte vestigingsomstandigheden). Anno 2016 wordt het aantal broedparen geschat op 350-400 (bron: zie vogel.asp r398).

Het aantal territoria in Meijendel is sinds 2003 geleidelijk gestegen.

De Roerdomp is een kwetsbare soort. Hij stelt hoge eisen aan zijn leefgebieden, bij voorkeur natte moerassen, en is zeer wintergevoelig. Na een paar strenge winters nemen de aantallen vanaf 2007 weer toe, o.a. door meer aandacht voor de kwaliteit van die leefgebieden. De belangrijkste overgebleven broedplaatsen liggen in de Oostvaardersplassen, in Noordwest-Overijssel, Friesland en Noord-Holland. Door de ontwikkeling van nieuwe rietmoerassen zoals in Groningen en in Zuid-Holland (Tiengemeten) zijn enkele nieuwe leefgebieden ontstaan (bron: Vogelbescherming Nederland ).