Boomleeuwerik

De Boomleeuwerik lijkt op de Veldleeuwerik, maar heeft een vrij korte staart en de duidelijker zichtbare wenkbrauwstrepen komen achter op het hoofd in een V-vorm samen. Hij heeft bovendien geen witte staartzijden en is een slag kleiner.

'Onze' Boomleeuwerikken zijn trekvogels, maar die van zuidelijk Europa standvogels. Het verblijfsgebied beslaat het grootste deel van Europa en oost tot aan de Oeral (Rusland). Het beslaat ook Klein-Azië tot aan Iran.

Na een winterverblijf in landen rondom de Middellandse Zee komt de Boomleeuwerik in het vroege voorjaar terug. Vooral mannetjes kunnen in de geschikte biotoop heel plaatstrouw zijn. De Boomleeuwerik houdt van een (half)open landschap met verspreid een boom en struik zoals in het open middenduin. Daar kan hij lopend voedsel vinden, vooral insecten en zaden. Hij timmert al in het vroege voorjaar aan de weg met zijn fraaie zang, die vanuit de top van een struik of boom, maar met name ook in een zangvlucht ten gehore wordt gebracht. Tegen de wind in stil hangend of in een kring om zijn territorium vliegend klinken de melodieuze, soms wat melancholieke, dan weer ‘jodelende’ klanken om daarna naar beneden te parachuteren.

Het nest wordt in de buurt van zijn favoriete zangpost op de grond gebouwd, goed verborgen en beschut door vegetatie. Het is mooi afgewerkt met grasjes, mos, draadjes, wat wol en haar. De eieren worden door het vrouwtje bebroed, de jongen door beide ouders gevoerd. Meestal volgt een tweede legsel. Aan het eind van broedseizoen vertrekken de meeste Boomleeuwerikken zuidwaarts, maar het lijkt dat het aantal overwinteringen toeneemt. Het kwam wel vaker voor dat een enkele Boomleeuwerik in de winter werd gezien, maar de laatste jaren is dat bijna elke winter het geval. Zo is ook bij wintertellingen door leden van de vogelwerkgroep gebleken, dat ze in december en januari worden gezien.

Boomleeuwerikken namen in aantal en verspreiding rond 1975 af o.a. door achterstallig heidebeheer. Sindsdien herstelde zich dat door heideherstel, boskap en andere maatregelen.

Strenge winters die tot diep in de overwinteringsgebieden in ZW-Europa doordringen, bezorgen de populatie een klap. Opvallend is dat de populaties in de duinstreek uitbreiden en in dichtheid toenemen, terwijl populaties op de oostelijke zandgronden juist afnemen. Lokale toe- of afnames hangen vaak samen met het tereinbeheer (bron: zie vogel.asp r398).

De Boomleeuwerik in Meijendel is na de jaren ‘90 een succesverhaal. De soort kwam eerst vooral voor in het noordelijk duingebied (kavels van de 70-serie). In 1975 waren daar 36 territoria maar eind jaren '80 was de soort nagenoeg verdwenen. Vanaf 1995 gaat het aantal weer omhoog. De verdere ontwikkeling volgt globaal de landelijke trend (kleine kaart) en is zichtbaar in grafiek en tabel hierboven. Dubbeltellingen kunnen bij deze soort zeker voorkomen; op flinke hoogte zingend wordt vaak over meerdere kavels gevlogen.

Opvallend is dat de Boomleeuwerik nu ook in terreingedeelten voorkomt, waar ze voorheen in de broedtijd niet voorkwamen. Deze gebiedsuitbreiding zou wel eens te danken kunnen zijn aan het beleid om meer dynamiek in het duin te brengen (verstuiving, begrazing). Het voorkomen in Meijendel kan per jaar in een kaartje worden getoond door op een jaartal in de tabel te klikken.