Kortsnavelboomkruiper

De Kortsnavelboomkruiper lijkt sterk op de Boomkruiper en de Taigaboomkruiper, de verschillen zijn heel klein, roep en zang bieden gelukkig houvast. Gedrag, voedingsgewoontes, voortplanting e.d. zijn dezelfde, lees daarover verder bij de Boomkruiper.

Kortsnavelboomkruiper en Taigaboomkruiper zijn ondersoorten van dezelfde soort: de nominaat Taigaboomkruiper: Certhia familiaris familiaris en de Kortsnavelboomkruiper: Certhia familiaris macrodactyla.

De verschillen tussen de 'gewone' Boomkruiper en deze Kortsnavelboomkruiper zijn -als gezegd- klein. De onderzijde is wit, de snavel iets korter en de Kortsnavelboomkruiper heeft een lange achternagel. Zang en roep van de Kortsnavelboomkruiper zijn ook anders en bieden een goed houvast voor het onderscheid tussen beide. Lees de uitgebreide verhandeling hieronder.

De Kortsnavelboomkruiper is een vrij zeldzame broedvogel voor Nederland, dat werd in 1993 ontdekt. Toen waren er al 16 territoria met zingende Kortsnavelboomkruipers in de bossen bij Vaals (Zuid-Limburg). Het aantal broedparen in Nederland wordt nu geschat op 75 tot 100 (sovon). Deze ondersoort is een standvogel en niet zeldzaam als broedvogel in de bossen op hellingen in heuvelland van onze buurlanden (Ardennen en Duitsland) en de rest van West-Europa.

De (nominaat) Taigaboomkruiper is een trekvogel die jaarlijks wordt waargenomen, vooral in Noord-Nederland (Waddeneilanden) maar ook verder langs de kust. Deze vogels zijn hoogstwaarschijnlijk afkomstig uit Scandinavië, waar dit een vrij algemene bosvogel is.

Verschillen tussen de drie Boomkruipers herkennen: een hele kunst!

Het onderscheid tussen de drie Boomkruipers is niet eenvoudig. Er zijn evenwel diverse, voor determinatie bruikbare verschillen voor met name het onderscheid tussen Taiga- en Kortsnavelboomkruiper (kortweg de Taigaboomkruipers) enerzijds en de 'gewone' Boomkruiper anderszijds. De verschillen tussen de Taigaboomkruipers onderling is zeer klein.

Kleed. De gehele onderzijde van de Taigaboomkruipers is bijna wit en de snavel is iets korter. De wenkbrauwstreep is prominenter en helder wit, doorlopend naar de rug. De onderzijde van de Kortsnavelboomkruiper is eveneens wit, maar een zwakke bruine tint kleurt de achterkant, echter in mindere mate dan de bij 'gewone' Boomkruiper. De wenkbrauwstreep van de Kortsnavel- is vrij onduidelijk, de snavel houdt qua lengte het midden tussen de andere boomkruipers, maar is wel weer wat meer variabel.

Er zijn verschillen te onderscheiden in de tekening van de bovenzijde van de Taigaboomkruipers met de Boomkruiper. Bij de beide Taigaboomkruipers vormt de geel-oranje baan over de handpennen vanaf de rand van de vleugel eerst een 'bakje' en heeft vervolgens een veel steilere vorm dan bij Boomkruiper die een gelijkmatig getrapte streep heeft. Verschillen in deze streep tussen Taiga- en Kortsnavel- zijn door individuele variaties niet eenduidig genoeg om beide met zekerheid te determineren (bron: Vogelbescherming Nederland ).

Achternagel. De Taigaboomkruipers hebben een duidelijk langere achternagel dan de Boomkruiper. Dit is op de foto's goed te zien en ook op de tekeningen uit de ANWB-gids.

Roep en zang. Verder is er onderscheid te maken in zowel roep als zang van dit complex Boomkruipers. Gebruik de knoppen hieronder om de verschillen te beluisteren. Uitgaande van de 'gewone' Boomkruiper is de roep van de Taigaboomkruiper een dunner en ijler "sriee". De zang is duidelijk anders. Deze begint hoog, en daalt daarna 2x (bij de Boomkruiper stijgt hij tegen het einde). Het onderscheid tussen beide Taigaboomkruipers is veel kleiner, maar er zijn verschillen hoorbaar, met name in de laatste strofe(n).

Lokatie en tijd van het jaar bieden (last-but-not-least) houvast bij het determineren. Het areaal van de 'gewone' Boomkruiper strekt zich uit over de gematigde zones van Midden- en Zuid-Europa en een stukje Noord-Afrika met het zwaartepunt in continentaal Europa. De Boomkruiper heeft een voorkeur voor loofbossen op lagere hoogten, en ook parken en tuinen met veel vruchtbomen. Het is bij ons een algemene en een jaar- cq standvogel.

De Taigaboomkruiper broedt in Scandinavië en Oost-Europa en verder naar het oosten tot in het westen van Siberië, vaak hoger in gebergte. Daar is dit een vrij algemene bosvogel met een voorkeur voor naald- en gemengd bos. De Taigaboomkruiper is een vogel die jaarlijks in de herfst in ons land wordt waargenomen.Ze zijn dan vanaf half oktober, met name in Noord-Nederland (Waddeneilanden) en verder zuidelijk langs de kust te zien, ergo mogelijk ook in Meijdendel.

De Kortsnavelboomkruiper komt voor in grote delen van West Europa en heeft een voorkeur voor oude (gemengde) loofbossen met enige ondergroei en dood hout en/of los schors. Ze zijn in ons land vooral te vinden in de bossen van met name Zuid-Limburg, daar worden ze naast de 'gewone' Boomkruipers broedend aangetroffen.

De tijd van het jaar van de waarneming alsmede de lokatie bieden zodoende ook enige soelaas bij de determinatie. De kans dat Kortsnavel- èn Taigaboomkruiper in hetzelfde gebied voorkomen is immers zeer klein. De verschillen tussen Boomkruiper en Taigaboomkruipers zijn in principe groot genoeg om het onderscheid te kunnen maken, maar onthoud: door individuele variaties kan het onderscheid niet eenduidig genoeg zijn. Zang biedt nog de beste mogelijkheid, maar dan is de kans dat een Taigaboomkruiper in de herfst zingt...

Aanvullende informatie
Nils van Duivendijk (Vogelwacht Utrecht) - Determinatie Boomkruiper-Taigaboomkruiper - klik link.
Ger de Hoog: Determinatie Kortsnavelboomkruiper (met uitleg en foto's). Klik hier.
Harvey van Diek: diverse foto's van Kortsnavelboomkruiper klik hier
Radioprogramma 'Vroege vogels' : "Kortsnavelboomkruiper rukt op." klik hier.

Dit afbeelding boven is een scan uit de ANWB Vogelgids van Europa.