Novembertelling 2023: Over pieken en spreiding

Bij de tellingen van afgelopen september tot en met november vallen in een aantal dichtheidsgrafieken gelijkenissen op tussen pieken in de trekperiode. En in november sprongen bij bepaalde vogelsoorten ook gedragsverschillen in het oog. Het gaat in beide gevallen niet zozeer om verrassende fenomenen, maar het is best aardig om hier eens bij stil te staan. De overall-gegevens: 6.953 vogels van 77 soorten zijn er opgetekend op precies 11 km² (30 kavels). De gemiddelde dichtheid komt daarmee uit op 632 vogels/km², geen topwaarde maar toch wel (zo’n 10 %) boven het gemiddelde van het laatste decennium.

De berekende gemiddelde dichtheden van de groenling in de herfst van 2023 (in aantal vogels/km²) in Meijendel, vergeleken met de gemiddelde maandelijkse dichtheden over de afgelopen tien herfst-/winterseizoenen (stippellijnen).

De grafieken van bijvoorbeeld de in deze maanden veel voorkomende lijster- en enkele vinkensoorten laten treffende overeenkomsten zien: de duidelijke piek van ieders vogeltrek (zie de grafieken). Maar er zijn ook meteen interessante verschillen zichtbaar: zo komt de Merel dit jaar duidelijk wat later door dan de andere soorten lijsters en is de Kramsvogel dit seizoen al massaal gepasseerd, in vergelijking met andere jaren. Ook de Vink, Keep, Groenling en Sijs zijn - overigens zoals gewoonlijk - al voor een groot deel voorbijgekomen, terwijl bijvoorbeeld trekkende duiven en Goudhaantjes (en Vuurgoudhaan) nu - in november – juist lijken te pieken en wel in wat hogere aantallen dan gemiddeld. In z’n totaliteit lijkt dit jaar de vogeltrek in omvang aan de forse kant. Zou het soms koud gaan worden in het noorden?

De berekende gemiddelde dichtheden van de goudhaan in de herfst van 2023 (in aantal vogels/km²) in Meijendel, vergeleken met de gemiddelde maandelijkse dichtheden over de afgelopen tien herfst-/winterseizoenen (stippellijnen).

Spreiding
Het leek me ook de moeite waard om een keertje stil te staan bij een ander fenomeen, een verschijnsel dat weliswaar geenszins onbekend is maar wel vaak onbelicht blijft: de spreiding van verschillende soorten over geheel Meijendel. Deze zal niet verrassen, maar wordt goed zichtbaar als je per soort naar de aantallen vogels kijkt in samenhang met de aantallen kavels waarin zij voorkomen; en dan in het bijzonder naar de soorten die meestal in vrij ruime aantallen aangetroffen worden. Zo licht voor de hand dat bijvoorbeeld de Aalscholver (vogel van forse kolonies!) in betrekkelijk weinig kavels wordt aangetroffen.

De berekende gemiddelde dichtheden van lijsters in de herfst van 2023 (in aantal vogels/km²) in Meijendel, vergeleken met de gemiddelde maandelijkse dichtheden over de afgelopen tien herfst-/winterseizoenen (stippellijnen).

Groepen
Maar ook valt op dat vogels binnen een soort elkaar opzoeken en/of trekken in groepen, bijvoorbeeld Grauwe gans, Krakeend en Krooneend. Je ziet dit ook bij Kramsvogel, Spreeuw, Tafeleend, Houtduif, Holenduif (ditmaal 10 in kavel 83, het hoogste aantal in de laatste 10 jaren!) en bij Staartmezen. Bovendien hoort de Kauw hierbij, maar deze soort springt er dit keer wat minder uit omdat diens totale aantal wat aan de lage kant is. Verder zijn natuurlijk de Meerkoet en de Kuifeend te noemen maar deze soorten vormen groepen op relatief veel plassen in Meijendel (wellicht zijn ze iets minder omgevingskieskeurig). Hun spreiding is dus tegelijkertijd behoorlijk ruim. Dit geldt voor de Koperwiek nog sterker. En vergelijk het voorgaande nu eens met: Winterkoning, Roodborst, Merel, Goudhaan, Pimpelmees, Koolmees, Gaai en Vink; dan is een spreiding (soms met zwerfneigingen in groepjes) over een veel groter deel van het terrein te zien, toch? Het strookt ook keurig met sterk territoriale neigingen (zoals bij Roodborst en Merel).

Tot slot nog de gebruikelijke aandacht voor de bijzonderste waarnemingen van de novemberrondes: de Pestvogel in kavel 42 (in kavel 33 is een overvliegend exemplaar waargenomen), de Kerkuil (vaste bewoner van kavel 51), de Bruine boszanger in kavel 16 en de 3 Kruisbekken in kavel 71.

Jan Westgeest (westgeest.jan@gmail.com)